دكتر سيد مرتضي كاظمي دينان*: در ساعات ابتدايي آخرين هفته فروردين ماه، آمريكا و انگليس و فرانسه در اقدامي مشترك، اقدام به حمله موشكي به خاك سوريه كردند. فارغ از بهانه هاي مطرح شده براي اين اقدام و همچنين تبعات آن در بغرنج تر كردن مسائل سوريه، بايد به يك بعد مهم از اين حمله هم توجه داشت كه عبارتست از "تضعيف بيش از پيش جايگاه سازمان ملل متحد."

نظريه پردازان تئوري جامعه بين المللي، معتقد بودند كه بايد دو عنصر "قانون"و"قدرت" با هم جمع شوند تا امنيت و صلح براي جامعه بين الملل به ارمغان آورده شود. بر همين مبنا هم بود كه سازمان ملل متحد تشكيل شد كه هم مجمع عمومي و شوراي امنيت دارد و هم ديوان بين المللي دادگستري.

واقعگرايان نيز معتقد بودند كه دولتها بايستي در يك سازماني مشخص، همديگر را متعادل كرده و متعاقب آن، در عرصه نظام بين الملل ،توازن قوا ايجاد شود. بنا بر اين سازمان ملل متحد، مكاني است براي نشان دادن قدرت سياسي، تامين امنيت، مقابله با تجاوز و قاعده مند كردن "جنگ و توسل به زور".

حال با اين توضيحات، بايد پرسيد كه اساسا اقدام اخير آمريكاو متحدانش، كه بدون تاييد و هماهنگي با سازمان ملل انجام شده، چه تاثيري بر جايگاه اين نهاد بين المللي داشته؟

ابتدائا بايد اشاره كرد كه اين اولين اقدام نظامي آمريكا و برخي متحدانش بدون تاييد سازمان ملل نيست. در تجاوز به افغانستان در 2001 و همچنين به عراق در 2003 نيز مجوزي از سازمان ملل وجود نداشت.

درباره تجاوز آمريكا به افغانستان، در اكتبر 2001 ، سازمان ملل متحد و بويژه قوي ترين نهاد آن يعني شورای امنیت، هیچ وقت اجازه اين اقدام را به آمریکا نداده بود. منتقدين اين اقدام هم اعتقاد داشتند که تجاوز به افغانستان تحت ماده ۵۱ منشور سازمان ملل، به هیچ وجه قانونی نیست و موجه جلوه دادن آن، به دلیل آنکه حملات ۱۱ سپتامبر، یک حمله مسلحانه (Armed Attack) از طرف يك کشور مشخص(افغانستان) نبود بلکه حمله‌ای تروریستی از جانب يك گروه (القاعده) بود، غیرقابل قبول است.

بعد از حمله آمريكا به عراق در اسفند 1381 (مارس 2003) نيز، ابهامات حقوقی زیادی در مورد آن مطرح شد. کوفی عنان دبیر کل وقت سازمان ملل گفته بود: "من گفته‌ام که این حمله طبق منشور سازمان ملل نیست. از نظر ما و از نظر منشور این حمله غیرقانونی است."

در تجاوز اخير آمريكا و متحدانش به سوريه هم آنها عليرغم مباحث مطرح شده در شوراي امنيت سازمان ملل، منتظر اعلام نتايج بررسي هاي كميته بين المللي تحقيقات در مورد حمله شيمايي در سوريه نماندند و با نقض آشكار حاكميت يك كشور مستقل عضو سازمان ملل، دست به تجاوز موشكي به سوريه زدند.

با عنايت به موارد فوق الذكر، به وضوح مي توان چنين دريافت كه اساسا آمريكائی ها و برخي متحدان غربي آن، تنها تا جايي به سازمان ملل تمكين مي كنند كه با منافع و اهدافشان، كاملا همسو باشد و در مواردي غير از اين، به راحتي دست به اقدام يكجانبه زده و تبعا با وقوع هر يك از اين اقدامات يكجانبه، بخشي قابل توجه از اعتبار و اقتدار سازمان ملل متحد كاسته خواهد شد.

* كارشناس مسائل بين الملل