انتخاب خبر: شنبه 6 فوریه برار با 17 بهمن روز جهانی مبارزه با ختنه زنان در دنیا بود و به همین مناسبت به همت نشر شیرازه در اندیشگاه فرهنگی مرکز اسناد و کتابخانه ملی، جلسه رونمایی از کتاب «به نام سنت» برگزار شد؛ کتابی که نتیجه پژوهشی طولانی در مورد چگونگی و دلایل ختنه زنان در ایران بود.

به گزارش انتخاب خبر، در این نشست علاوه بر کامیل احمدی که نویسنده و پژوهشگر این کتاب است، شهلا اعزازی عضو هیأت ‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی، شیما قوشه وکیل دادگستری، ‌لیلا ملاح از زنان آسیب دیده هرمزگانی و نسرین احمدپور پژوهشگر سنت‌ شده کُرد نیز سخنرانی کردند.

شهلا اعزازی، عضو هیات‌علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه مثله ‌سازی دختران در خفا انجام می‌شود، گفت: «با از بین رفتن نسل زنان مسنی که به نام بی‌بی، کار ختنه دختران را انجام می‌دهند، جای امیدواری است که آنها جایگزینی ندارند و این رسم مذموم منقرض می‌شود؛ اما شنیده‌ام برخی خانواده‌ها برای ختنه دختران خود به کشورهای عربی مانند امارات متحده می‌روند که در آنجا امکان استفاده از پزشک و بیمارستان نیز وجود دارد؛ بنابراین مادران و زنان مسن هستند که بر مثله سازی بدن دختران خود تأکید می کنند تا آنچه را که مردان جامعه اصلاً در باره آن صحبت نمی کنند را انجام دهند.

ketabsonat.1

بررسی های انجام شده و گزارش های بدست آمده حاکی از آن است که متأسفانه در حال حاضر در 4 استان هرمزگان، کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی عملی بعنوان ختنه دختران معمولاً به روش سنتی و بر روی دختران خردسال عموماً 4 تا 12 ساله با استفاده از ابزارهای غیر بهداشتی مانند تیغ ریش تراشی و چاقو انجام می شود. این عمل نه تنها هیچ توجیه پزشکی ندارد بلکه بعنوان عملی آگاهانه برای نقص عضو قابلیت پیگرد قانونی دارد. ختنه دختران به معنای ایجاد نقص جسمانی در دختران و زنان آینده بجز آسیب های روانی، می تواند عوارض جسمانی مانند مرگ بر اثر عفونت و خونریزی، دردهای شدید مزمن، مشکلات حاد در دوران بارداری و مشکلات ادراری و همچنین بی میلی شدید جنسی را موجب می گردد.

ختنه کردن دختران و باورهای پنهان در پس آن، از دیرباز ناقض حقوق بشر بطور عام و حقوق زنان و کودکان بطور خاص بوده است و برای ریشه کن کردن کامل ختنه دختران در ایران هنوز راه درازی در پیش است و می بایست گام های بسیاری برای آگاهی و اطلاع رسانی جمعیت ساکن در مناطق درگیر برداشت. حرکتی که هدف آن آگاهی دادن به مردم و آغاز گفتگو با عوامل دخیل و مؤثر در این عمل و نیز هماهنگ کردن هرگونه برنامه عملیاتی در چارچوب تعهدات جهانی باشد. بهره گیری از برنامه های یویسف و نیز توانایی بالقوه سازمانهای غیردولتی و سازمانهای متکی بر اجتماعات محلی در ایران پشتوانه ای است تا با کمک آن بتوان بر این تهدید سلامتی بخشی از جامعه کشور، فائق آمد.

در جوامعی که این عمل در آن رواج دارد، برای توجیه برداشتن بخشی از بدن دختران، انواع و اقسام دلایل وجود دارد. این توجیهات با تاریخ و ایدئولوژی این جوامع پیوند مستقیم دارد. در برخی موارد نیز آن را به نوعی مناسک گذار به دوران بزرگسالی ستن به حلقه زنان بالغ دانسته اند. با این وجود انجام این عمل به مدد باورهایی فرهنگی و مذهبی صورت می گیرد که افراد را به این عمل بر می انگیزد، باورهایی در خصوص رفتار جنسی، زیبایی، سلامت، پاکدامنی و غیره.

علیرغم آنکه ختنه زنان در میان برخی از پیروان ادیان اسلام، مسیحیت و یهودیت رواج دارد ولی باید تأکید کرد که نه در قرآن و در نه کتب مقدس مسیحیان و یهودیان ذکری از ختنه زنان و مزایای آن وجود ندارد. با این وجود در برخی از جوامع مدافعان این عمل، از باورهای دینی برای توجیه انجام آن استفاده می کنند. البته در تأکید بر انجام این عمل نباید از جنبه های اقتصادی آن غافل شد.

شیما قوشه، وکیل دادگستری و یکی دیگر از سخنرانان این نشست با اشاره به نبود قانون مشخص برای ممنوعیت قانونی سنت شدن دختران در ایران گفت: «عمل ختنه دختران در خفا و محرمانه انجام می‌شود و چون موضوعی کاملاً زنانه است، مسکوت گذاشته شده است.»

او درباره راه‌حل قانونی مقابله با سنت‌شدن دختران افزود: «ختنه در رابطه با دختران است؛ زیرا در سن زیر 18 سال انجام می‌شود و طبق کنوانسیون حقوق کودک افراد زیر 18 سال کودک به شمار می‌آیند. بنابراین ما می‌توانیم به یک‌سری قوانین مانند قواعد جرایم و مجازات ‌ها رجوع کرده و این عمل را پیگیری حقوقی کنیم. اگرچه ما درباره زنان، خلأهای قانونی بسیاری داریم و هنوز در رابطه با خشونت علیه زنان قانون مشخصی نداریم و به کنوانسیون رفع تبعیض از زنان(سیدا) نیز، نپیوسته‌ایم».

ارتقاء آگاهی و آشنا شدن با دنیای مدرن، تغییر زیادی در نحوه نگرش مردم به ختنه دختران پدید آورده و رفتار آنان را بسیار دگرگون کرده است. فعالیتهای سازمانهای مردم نهاد، توسعه جهانی و اقدامات سازمان ملل موجب شده که این عمل در سطح جهانی بعنوان مصداقی از خشونت علیه زنان و کودکان تلقی شود.

از سوی دیگر نتایج مطالعات و پایان نامه های انجام شده در خصوص ختنه زنان در ایران حاکی از آن است که آگاه شدن افراد محلی از خطرات جسمی و روانی ختنه دختران، مراقبتهای پزشکی، آموزش و تغییر نگرش مردم به این امر می تواند نقشی مهم در ریشه کن کردن این سنت داشته باشد. همچنین تحلیل عوامل فرهنگی مؤثر بر ختنه دختران نشان می دهد که ختنه دختران در میان اهل تسنن از حمایت بیشتری برخوردار است تا در میان اهل تشیع؛ هر چند که اقلیتی از زنان شیعه نیز دختران خود را ختنه می کنند.

بر اساس نتایج این مطالعات تحصیلات نیز نقش مهمی در این امر دارد و زنان تحصیلکرده تر از ختنه دخترانشان سرباز می زنند. علاوه بر تحصیلات، داشتن شغل، تجربه ختنه دختران در خانواده، رسانه ها و سن ازدواج زنان نیز در نگرش مادران صاحب دختر به این موضوع تأثیر گذار است. در واقع بررسی های انجام شده و متون منتشر شده حاکی از آن است که عواقب ختنه دختران بر جسم و روان آنان تاثیر دارد. از این منظر روحانیون متعهد می توانند در مسیر آگاه سازی مردم و از بین بردن باورهای دینی و فرهنگی غلط تأثیر بسزایی داشته باشند و مانع توسل جویی های بی مورد مدافعان این عمل، به دین شوند.

کامیل احمدی، نویسنده این کتاب در ادامه این نشست با اشاره به اینکه نتایج تحقیق و پژوهشی در این‌باره به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده است و در زمان وزارت مرضیه وحید‌ دستجردی با او و معاونان رده اول و دوم این وزارتخانه در استان کردستان و کرمانشاه ملاقات داشتیم، گفت: «به دلایلی که خانم قوشه به آن اشاره کرد، وزارت بهداشت به عنوان یک وزارتخانه نخواسته است که به این ماجرا ورود کند. برای حل این مسائل، ارتباطاتی با وزارت دادگستری با میانجی‌گری شهیندخت مولاوردی، معاون امور زنان ریاست‌جمهوری برقرار کرده‌ایم.»

احمدی به دو اقدام مهم همت کمارد. اول آنکه دیوار انکار وجود ختنه زنان در ایران با انتشار کتاب و برگزاری جلسه فوق در روز جهانی ختنه فرو ریخت و دوم آنکه موجب دریافت سیگنالهایی مثبتی از طرف وزارت بهداشت شد. در مناطق یاد شده ختان هایی هستند که افرادی را آموزش می دهند و گروهای نیز به این عمل اعتقاد کامل داشته و در انجام آن بسیار مصر هستند. وی در ادامه گوشه هایی از فیلم تهیه شده با موضوع ختنه دختران در ایران را به نمایش گذارد.

نسرین احمدپور از همکاران تیم انجام این پژوهش در ایران و کارشناس مطالعات زنان از دانشگاه علامه طباطبایی ضمن ابراز خوشحالی از به رسمیت شناخته شدن روز جهانی ختنه در ایران، از تجربه شخصی‌اش سخن گفت: «من در سن 6 سالگی سنت شده‌ام، بنابراین فکر نکنید این رسم در یک قرن پیش انجام شده است. هنوز هم طبق پژوهش‌های ما، این کار در روستاهایی از شهرهای کرمانشاه، کردستان، آذربایجان غربی و هرمزگان انجام می‌شود. سنتی که باعث می‌شود دختران کوچک با صحنه وحشتناکی مواجه شوند که بعدها تأثیر بسیار ناخوشایندی در زندگی و آینده آنها خواهد داشت.»

لیلا ملاحی زاده فعال حقوق زنان از استان هرمزگان ضمن تشریح علاقه خود به پیگیری این معضل و با توجه به تجربه تلخ شخصی خویش گفت ما دختران در ایران بنام مسلمانی و سنت پیامبر ختنه می شویم. وی ترس از سرپیچی از اوامری را داشت که به آنان گفته شده بود امری مذهبی است. وی 160 مصاحبه در این مورد انجام داده است.

در انتهای جلسه، شرکت کنندگان پرسش های خود را با نویسنده و کارشناسان حاضر مطرح کردند.