مهدی مطهرنیا*: سقوط هواپیماها در اسکادران هوایی کشورهای مختلف امری بسیار دردآور و در عین حال اجتناب ناپذیر است. بارها شده که هواپیماهای مختلفی در کشورهای گوناگون سقوط کرده و دلایل مختلفی را نیز در ارتباط با سقوط آن برشمرده‌اند، اما با وجود این وضعیت این پرسش مطرح است که اساسا چرا باید یک سیستم ناوبری هوایی در یک بافت و موقعیت خطرناک و تجربه استفاده از یک هواپیما را مکرر کند؟

اخبار و اطلاعات موجود نشان می‌هد این هواپیما چندی پیش به‌واسطه مشکلات فنی از پرواز بازمانده و خطر از بغل گوش آن گذشته بود، اما سیستم ناوبری هوایی کشور به استفاده مجدد از این هواپیما پس از تعمیرات رضایت داد. از طرف دیگر این نکته در پاسخ مطرح می‌شود که سیستم هوایی ناوبری با توجه به محاصره‌ها و فشارهای اقتصادی و تحریم‌های به‌وجود آمده در دهه‌های گذشته، نتوانسته خود را بازتعریف کند و عدم باز تعریف هواپیما‌ها و نوسازی ناوبری هوایی موجب شده که خطرات متفاوتی گریبان پرواز را بگیرد. بسیاری از تصمیم‌سازان و تصمیم‌گیران به اين مهم توجه ندارند و صرف نظر از استفاده‌ای که از آن می‌برند، ناوبری هوایی را امری تشریفاتی و اشرافی دانسته و به‌گونه‌ای رفتار می‌کنند که تلاش برای خرید هواپیما و نوسازی ناوبری هوایی امری اولویت‌دار و مهم نیست.

در حالی که ناوبري هوايي در حوزه اقتصاد به عنوان یکی از حوزه‌های مهم اولویت‌دار محسوب می‌شود و از اهمیت کلیدی برخوردار است. بنابر این باید بگوییم دولت در وضعیت بسیار خطیری قرار گرفته است. از یک سو عناصر تعاریف شده در حوزه رقابت سیاسی با دولت معتقدند که سیستم ناوبری هوایی و تجهیز آن امری لوکس و تشریفاتی است و از سوی دیگر تأخیر در پرواز هواپیماها و نارضایتی مردم از سیستم ناوبری هوایی را نشان دهنده سستی دولت و ناکارآمدی آن می‌دانند.

نکته دیگری که وجود دارد آنکه با سقوط یک هواپیما سیستم ناوبری هوایی و دولت زیر سوال می‌رود، اما سیستم سیاستگذاری و تعیین اهداف در لایه‌های گوناگون حیات اجتماعی، اقتصادی، فناوری، ارزشی و فرهنگی در این زمینه خود را چندان مسئول نمی‌یابد. باید این نکته را دریابیم که آرام آرام با چنین عملکردی سوال‌های مهم و اساسی شکل می‌گیرد. دولت در نزد مردم تافته جدا بافته نیست. همان‌طور که دیگر نهادهای کشور تافته جدا بافته نیستند. اگر تعارض‌ها موجب شود که اختلال در کارکرد سیستم و انجام خدمات شایسته به مردم بروز کند، بحران کارآمدی شدت و تیزی بیشتری به‌خود می‌گیرد.

* آینده پژوه‌ سیاسی و اجتماعی

منبع: روزنامه آرمان امروز