پویش(کمپین) پاسداري از میراث فرهنگی و طبیعی به‌دست شماری از کنشگران حوزه‌های میراث فرهنگی و محیط‌زیست و با هدف پشتیبانی از نامزدهایی در انتخابات مجلس شورای اسلامی شکل گرفت.

اما پس از انتخابات مجلس و حضور تعدادی از نمایندگان پویش در خانه ملت، پویش پاسداري از میراث فرهنگی و طبیعی این بار برای انتخابات شوراها برنامه ریزی می کند.

به همین منظور خبرنگار انتخاب خبر پای صحبت های علیرضا افشاری، سخنگوی پویش پاسداری از میراث طبیعی و فرهنگی نشست تا برنامه های این کمپین را تشریح کند.

در ادامه، مشروح این گفتگو را می خوانید.

پویش پاسداری از میراث طبیعی و فرهنگی برای انتخابات شوراها چه برنامه ای دارد؟
ضمن این‌که این تشکیلات، در تهران و شهرستان‌ها، در حال گرفتن ارتباط بیشتر با نمایندگان مجلس است، به‌طوری‌که در تهران چندی پیش توانستیم نشستی با هیأت‌مدیره‌ی فراکسیون گردشگری، میراث فرهنگی، صنایع دستی، گردشگری و مناطق آزاد مجلس شورای اسلامی داشته باشیم و مطالبات نهادهای مدنی در این حوزه را به نمایندگان محترم منتقل کنیم، در حال سازماندهی نهادهای مدنی برای ورود به انتخابات شوراها هستیم.

alirezaafshariدر این مرحله کار به سمن‌های دو حوزه‌ی میراث فرهنگی و محیط زیست محدود نخواهد شد و به‌ویژه در تهران تلاش ما بر این است که همه‌ی سمن‌ها را برای این انتخابات به دور یکدیگر جمع کنیم، چرا که شورای شهر را نهادی غیرسیاسی می‌دانیم که در این سال‌ها با سیاسی شدن بسیار از کارکرد واقعی خودش به دور افتاده است.

برخی پویش‌های استانی هم برای انتخابات شورای شهر فعال شده‌اند تا کارشناسان و خبرگان مناسب را برای جایگاه شورای شهر شناسایی کنند. آنها ویژگی نامزدهای حوزه‌های انتخابیه را استخراج کردند و همچنین نیازهای شهری‌ای که وجود دارد. طبیعتاً حوزه‌های محیط زیست و میراث فرهنگی برای ما پررنگ است و اگر کسانی وارد شورای شهر می‌شوند حداقل باید شناخت کافی از این دو حوزه داشته باشند و در جهت حفاظت از آنها اقدام کنند.

همان‌طور که اشاره کردم در کنار این فعالیت‌ها می‌کوشیم با انجمن‌هایی که در حوزه‌های مسائل شهری و حقوقی شهری فعال هستند ارتباط برقرار کنیم و بتوانیم دیگر مسائل مدنی را در کنار این دو خواست اصلی خود پیگیری کنیم و با یاری همدیگر بتوانیم حتی شده است لیست و فهرست نامزدهای کاملاً مدنی را به طور جداگانه برای انتخابات شورای شهر داشته باشیم و سعی کنیم شورای شهر را از چنگال سیاسیون خارج کنیم و به جایگاه واقعی خود که جایگاهی مدنی است بازگردانیم. پویش پاسداری از میراث فرهنگی و طبیعی قصد دارد تا از افراد مدنی و برآمده از گروه‌های مختلف شهری که حافظ منافع مردم و پیگیرِ توسعه پایدار در شهر هستند حمایت به عمل آورد.

اخیراً محمدعلی شاعری، رئیس کمیسیون کشاورزی و منابع طبیعی روی تشکیل وزارتخانه محیط زیست و منابع طبیعی اصرار نموده‌اند. پویش چه واکنشی نسبت به این اظهارات دارد؟
این از خواست‌های اصلی پویش بوده و است. به‌زودی بیانیه‌ای صادر خواهیم کرد و از این سخن آقای شاعری حمایت می‌کنیم و امیدواریم نزدیک به 40 نماینده‌مان در مجلس شورای اسلامی(آنهایی که میثاق‌نامه‌ی پویش را تأیید کرده‌اند) و همچنین فراکسیون محیط زیست، در این خواست و مطالبه با ما همگام شوند تا برای دولت بعد این وزارتخانه شکل بگیرد.

بهتر نیست این وزارتخانه همزمان محیط زیست و میراث فرهنگی تاریخی را شامل شود؟
موضوع میراث فرهنگی در کشوری مانند ایران موضوع مهمی است. اصولاً هر کشوری در آن حوزه‌ای که استعداد و قابلیت دارد و نقطه قوت سرزمینی‌اش به شمار می‌رود یا در زمینه‌هایی که با بحران‌هایی بزرگ دست‌وپنجه نرم می‌کند وزارتخانه دارد. بر این پایه می‌توان گفت که تشکیل وزارتخانه‌ها در کشور ما اصولی نبوده است.

توضیح می دهم؛ وزارت نفت در کشورهایی وجود دارد که نفت دارند و با آن درگیرند اما بسیاری از کشورهای دنیا حتی سازمان و اداره کل نفت هم ندارند چرا که اصلا نفتی ندارند تا برای آن وزارتخانه‌ای درست کنند. در همین راستا آمریکا که موضوع پول برایش بسیار مهم است وزارت خزانه‌داری دارد یا از آن‌جا که کشوری میلیتاریستی و نظامی‌پیشه است و در نتیجه سربازان بسیاری دارد وزارتی برای امور سربازان بازنشسته دارد که برای ما شگفتی‌آور است؛ یا افغانستان که مشکلات بسیاری در زمینه‌ی مهاجرانش دارد وزارت امور مهاجرین و عودت‌کنندگان دارد؛ آلمان وزارت فدرال امور خانواده، ‌شهروندان ارشد،‌ زنان و جوانان دارد و ژاپن با توجه به اهمیت زمین در آن کشور وزارت زمین دارد یا انگلیس وزارت زنان و برابری.

تقریباً بیشتر کشورها به‌ویژه اروپایی‌ها وزارت محیط‌زیست دارند؛ کشورهایی که موضوع ماهیگیری در آنجا برجسته است و این پیشه جزو شغل‌های اصلی یا صادرات مهمش تلقی می‌شود، مانند کانادا، وزارت ماهیگیری یا شیلات دارند؛ فرانسه وزارت بازنشستگان و ایتالیا وزارت ساده‌سازی قوانین(!) دارند. و نمونه این دست وزارتخانه‌های خاص کم نیستند: وزارت «مبارزه با گرسنگی» در برزیل، وزارت حیوانات، وزارت بچه‌ها، وزارت صنایع نساجی و بسیاری دیگر.

اما توانمندی ایران در چیست و در جهان ایران را در چه حوزه‌ای خاص می‌دانند؟ غیر از چند محصول و دستاورد خاص، این خودِ تاریخ و میراث فرهنگی ماست که بسیار برجسته است و هم‌چنین محیط‌زیست بسیار متنوع ما. از این رو، با توجه به گستردگی مسایل مربوط به میراث فرهنگی و معنوی و هم‌چنین صنایع دستی که دقیقاً جزو این دو میراث است و حاصل هماهنگی میان شیوه‌ی زیست مردم ما در هر گوشه از سرزمین پهناورمان با این تنوع آب‌وهوایی است و هم‌چنین موضوع مهم گردشگری که هوده و نتیجه برخورد درست ما با میراث‌مان است این حوزه نیاز به وزارتخانه‌ای مستقل دارد.

بخشی از هویت، تاریخ و تمدن ملت‌ها و کشورها به موضوع میراث فرهنگی گره خورده است. کشورهایی که واجد میراث تاریخی و فرهنگی هستند کشورهای نوپایی نیستند و جزو کشورهای قدیمی هستند. در ایران هم موضوع میراث فرهنگی از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است و پویش پاسداری از میراث فرهنگی و طبیعی امیدوار است موضوع تشکیل وزارتخانه میراث فرهنگی از طریق فراکسیون مربوط در مجلس، که خیلی هم علاقمند به حوزه میراث فرهنگی و گردشگری هستند، پیگیری شود.

میراث فرهنگی و به ویژه گردشگری برای ملت و کشور ایران مهم است، چرا که با حفظ میراث فرهنگی می‌توان آن را به جهان معرفی کرد. در عین حال ایران واقعاً پتانسیل آن را دارد که با توجه به تنوع آب و هوایی، شمار بالای جاذبه‌های میراث فرهنگی، قوی بودن بسیاری از میراث فرهنگی، وجود تنوع صنایع دستی و سنت‌ها و مراسم‌های گوناگونی که در سراسر ایران برپا می‌شود به سمت گردشگری پایدار حرکت کند و بخشی از درآمد کشورمان حاصل از گردشگری باشد. باید تغییراتی در سیاست‌های کشور و به ویژه در حوزه میراث فرهنگی اعمال شود. بنا به ارتباط کاری سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری کشورمان با موضوع میراث فرهنگی، این سازمان پتانسیل وزارتخانه شدن را داراست.

از طرف دیگر، با توجه به این‌که محیط زیست جایگاه مهمی در حفظ سرزمین ایران دارد باید وزارتخانه‌ای مجزا و مستقل برای آن در نظر گرفت. با توجه به مسئله بحران آب که اکنون در ایران فراگیر شده است، تشکیل وزارتخانه محیط زیست در کشورمان اهمیت می‌یابد. بنابراین لزومی ندارد حوزه‌های میراث فرهنگی و محیط زیست را در یکدیگر ادغام کرد.

اما می‌گویند این برای دولت بار مالی دارد که اکنون توانش را ندارد و از سوی دیگر، بر پایه برنامه توسعه، دولت می‌بایست کوچک شود نه بزرگ؟
همان‌طور که گفتم، ایران در دو حوزه پتانسیل عظیم سرزمینی و تمدنی دارد، یکی محیط زیستش است که می‌گویند به تنهایی قابلیت رقابت با کل اروپا را دارد (این را در زمینه پرنده‌نگری از دوستی متخصص شنیده بودم) چرا که طبیعت ما حاصل برخورد دو خط کوه‌زایی و کویرزایی است که فقط در ایران این برخورد رخ داده و از این رو همه گونه‌های آب و هوایی را دارد؛ و دیگری تاریخ و در نتیجه میراث عظیمش که آن هم از همه گونه‌های تمدنی را داراست، آن هم در یک عمق تاریخی بسیار طولانی. به گمان من این دو حوزه نیازمند وزارتخانه هستند، چه اکنون بشود یا نشود، و چه بار مالی‌اش زیاد باشد یا نباشد. دوست منتقدی داریم که بسیار منطقی و مستدل مخالفِ وجود وزارتخانه‌ای چون نیرو است، که ظاهراً کاری جز سدسازی ندارد!

البته خلط مبحثی در اینجا انجام می‌شود که خوب است ذهن‌مان نسبت به آن روشن باشد و آن این است که افزایش وزارتخانه‌ها مساوی است با بزرگ شدن دولت. این اشتباه است. دولتی می‌تواند یک وزارتخانه داشته باشد اما کارمندان و گستردگی دیوان‌سالاریِ آن بسیار بیش از دولتی باشد که بیست وزارتخانه دارد! سبک شدن و منعطف و چالاک شدن دولت الزاماً به کم شدن وزارتخانه‌ها بستگی ندارد. همین وزارتخانه‌های کنونی هم با برون‌سپاری درستِ کارها به شرکت‌های واقعاً متخصصِ خصوصی و سمن‌های کارشناسی می‌توانند بسیار سبک شوند و از دامنه‌ی فسادِ رو به تزاید خود بکاهند.

در هر صورت، با وزارتخانه شدن این سازمان‌ها، ‌هم قدرت برنامه‌ی حفاظت و هم توان جذب سرمایه در آنها افزایش خواهد یافت، چرا که قدرت چانه‌زنی وزارتخانه در هیات دولت با وضعیتی که اکنون این سازمان‌ها دارند قابل مقایسه نیست. در واقع، اکنون، این دو سازمان کوچکترین توانی در برابر وزارتخانه‌هایی که هزاران برابر بودجه بیشتر دارند و هم‌چنین شأن و جایگاه دولتی آن وزارتخانه‌ها و وزیران‌شان، ندارند. اما اگر وزارتخانه شوند افزون بر آن‌که تخصص در آنها وضعیت مطلوب‌تری پیدا می‌کند، وزن سیاسی می‌یابند و سرمایه‌گذار خارجی هم بیشتر به آنها و سخنان‌شان اعتماد می‌کند. و مهم‌تر از همه آن‌که جریان یافتن بودجه‌ی بیشتر در آنها سببِ نظارت دقیق‌تر بر آنها نیز خواهد شد و نمایندگان مجلس هم بهتر پیگیر تحولات این عرصه خواهند شد.